21.9 C
New York
Thứ Ba, Tháng Chín 28, 2021

Làng Trung Bính tứ Thượng thư

- Advertisement -

Làng Trung Bính có lịch sử hình thành cách đây khoảng 400 năm, cư dân có nguồn gốc từ huyện Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa đầu quân theo Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào vùng Thuận Hóa năm 1604 theo câu sấm của Trạng Trình Nguyên Bỉnh Khiêm: “Hoành Sơn nhất đái vạn đại dung thân”.

Những người theo Nguyễn Hoàng vào Thuận Hóa thuộc 6 họ là: Nguyễn, Hoàng, Võ, Lại, Phạm và Đào, gọi là “Lục tính gia tiên”. Lúc đầu họ ở vùng Ái Tử với Nguyễn Hoàng (Triệu Phong, Quảng Trị) một thời gian thì được Chúa Tiên đưa ra vùng Nhật Lệ đánh quân Trịnh trong cuộc chiến tranh Trịnh – Nguyễn, thuộc đội “Thuyền Trung Bính” ở phía hữu ngạn sông Nhật Lệ. Từ “Trung Bính” có nghĩa là “Cái Bánh lái chính ở giữa”. Đội thuyền Trung Bính cư trú ở địa bàn làng Trung Bính hiện nay, nhà cửa ở thành ba dãy từ bờ sông ra phía biển, nhà quay về hướng nam, vì thế có tên là “Đội Ba Rạy” (tức là “Ba dãy”). Sau khi chiến tranh kết thúc (năm 1672), các đội quân Chúa Nguyễn được trở lại làm dân thường và lấy tên là làng “Trung Bính”. Do thế phong thủy của làng là hướng Nam, bị ảnh hưởng của ngọn gió nồm là gió không tốt, người dân hay bị đau ốm nên làng phải quay hướng ra sông Nhật Lệ là hướng tây như hiện nay, vì gió tây (gió Lào) là ngọn gió lành. Trong thời Trịnh – Nguyễn phân tranh và thời nhà Nguyễn, làng có nhiều người làm Đội trưởng hoặc Chánh suất Đội.

Làng Trung Bính tứ Thượng thư

Làng Trung Bính là làng ở cận đô nên về mặt văn hóa là nơi tụ tán các giá trị văn hóa của khu vực, vùng miền, vừa có cơ hội hòa nhập vào không gian thành thị nên trong quá trình lịch sử, Trung Bính có sức hấp dẫn những người tài hoa và cũng là nơi phát sinh nhân tài,

Bên cạnh đó, về phong thủy, làng Trung Bính ở vào thế “tụ thủy” do con sông Lệ Kỳ (sông Lũy) khi chảy về sông Nhật Lệ thì có hướng đổ về làng Trung Bính. Làng còn có thế “Bút nghiên”: đồi cát ở giữa làng nhô cao như “cái bút”, phía sau làng có các bàu nước về mùa mưa, như là các “nghiên mực” cho nên một ông thầy địa lý người Tàu khi đi qua đây thì thốt lên rằng: làng này sẽ phát sinh những người học hành đỗ đạt và tài giỏi. Quả đúng như vậy, ngay từ thời phong kiến nhà Nguyễn, làng đã có nhiều người học hành đỗ tú tài, cử nhân và Phó bảng.

Dân làng Trung Bính tuy ở miền biển nhưng rất ít người làm nghề biển mà chủ yếu làm nghề buôn bán, thủ công nghiệp, chế biến thực phẩm, đông y, dạy học, học hành, công chức. Lúc đầu dân làng có nghề trồng dâu nuôi tằm, dệt lụa khá tốt.

Về học hành, thi cử, trước đây làng có 5 vị đỗ cử nhân: Phạm Hữu Xứng, Lại Trâm, Huỳnh Côn, Nguyễn Văn Bản, Hoàng Chu Tích. Đặc biệt, ông Huỳnh Côn là một người học rất giỏi nhưng khi thi Hội thì bị một sơ suất nhỏ không thuộc phần kiến thức nên bị giáng xuống Phó Bảng (vua Tự Đức đọc bài của ông thấy ông là người kiến thức uyên thâm nên không xử tội nặng), ông được vua Tự Đức phong là Thượng thư hai bộ Lễ và Học. Con cháu ông có nhiều người học hành, đỗ đạt cao, là giáo sư, nhà nghiên cứu, trong đó có con trai là Huỳnh Kham, là “Bác sỹ khai khoa” của vùng Đồng Hới.

Ông Phạm Hữu Xứng tuy đậu Cử nhân nhưng là người có tài về hình án và quân sự nên cũng được vua phong là Thượng thư hai bộ Binh và Hình. Vì vậy Trung Bính là làng “TứThượng thư”, sánh ngang với Làng Văn La “Song Hiệp biện”, thật là một làng có một không hai của Quảng Bình.

- Advertisement -

Đặc biệt, làng Trung Bính còn có những người giỏi về đông y, nhất là họ Phạm.

Tương truyền, xưa kia có một cụ cao tổ họ này khi làm vườn thì đào được một pho tượng hình một lão trượng rất đẹp. Cụ thấy thế nên rất xem trọng, đem về thờ. Sau đó có người trong làng nói rằng đây là tượng Hoa Đà, một danh y nổi tiếng của Trung Quốc xưa, khuyên cụ làm cái khám mà thờ, may ra sau này trong họ có người làm nghề y để giúp dân thì tốt. Cụ đã làm như người đó nói và quả nhiên sau này, trong họ có nhiều người học giỏi về đông y.

Đầu tiên là cụ Tú Y (không rõ tên, chỉ biết là cụ đỗ Tú tài và làm nghề y), thuộc chi thứ nhất. Con cụ là Phạm Văn Hoành, rồi con cháu đời sau là Phạm Văn Do, Phạm Minh Triết. Đặc biệt, cụ Triết là lương y nổi tiếng và rất nhân hậu nên được dân gọi là “Học Phò” (“Học” là người có học, “Phò” là phù trì cho dân).

Chi thứ hai họ Phạm có cụ Phạm Hữu Dung cũng giỏi về đông y, được vua nhà Nguyên mời vào kinh phong làm Cửu phẩm Ngự y, nhưng được một thời gian ngắn thì cụ xin về nhà vì có mẹ già phải nuôi dưỡng. Con cụ là Phạm Hữu Tăng cũng là một lương y giỏi và đức độ. Ngoài ra còn có cụ Phạm Lào (còn gọi là Xạ Lào) cũng là lương y, con cụ Lào là Phạm Minh Biểu (còn gọi là Xạ Bé) cũng là lương y.

Họ Nguyễn trong làng cũng có những lương y giỏi như cự Nguyễn Đức Diễn, còn gọi là Học Phương (“Phương” là “Thơm”). Cụ Diên còn là một nhà Hán học uyên thâm. Con cháu cụ sau này là Nguyễn Ly, Nguyễn Bí, Nguyễn Duệ cũng là lương y.

Họ Hoàng làng Trung Bính cũng có những lương y giỏi: cụ Hoàng Khắc Tuấn và con cụ là Huỳnh Côn sau khi nghỉ hưu cũng làm nghề y và nghiên cứu thuốc, viết sách thuốc, tổng hợp các vị thuốc đông y và nam y thành bộ sách Trung Việt Dược Tính Hợp Biên rất có giá trị.

Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, làng Trung Bính có nhiều người đi theo Đảng làm cách mạng, chiến đấu và hy sinh rất anh dũng như Phạm Khuông Tương, Phạm Dụng Hanh, Võ Khang, Đào Đàm,… có người được Nhà nước phong tặng Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, AHLĐ, có những người có chức vụ cao: Đại tá, hai thiếu tướng.

Ngày nay, con em làng Trung Bính có những người là thạc sỹ, tiến sỹ, kỹ sư, bác sỹ, đóng góp nhiều công lao cho nước nhà.

- Advertisement -

Làng Trung Bính có nhiều công trình văn hóa, thể hiện được những nét văn hóa dân tộc độc đáo. Trong thời vua Minh Mạng, số hộ của làng chỉ có 30 hộ mà số đình, miếu đến 15 cái, chiếm 50% số hộ. Các công trình đó đã bị chiến tranh tàn phá nhưng hiện nay làng đã khôi phục lại.

Tuy vậy, hiện nay, sự học của con em làng Trung Bính không bằng xưa, có thể là do phong thủy thay đổi, thời thế thay đổi, hiện nay làng Trung Bính vẫn chưa đạt tiêu chuẩn “Làng Văn hóa”, thật đáng tiếc.

– Phạm Ngọc Hiên

Theo Tạp chí TTKHCN Quảng Bình, 2012

- Advertisement -

bài liên quan

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

kết nối

66,540Thành viênThích
281Người theo dõiTheo dõi
21,400Người theo dõiĐăng Ký
- Advertisement -

bài mới

- Advertisement -

được quan tâm