19.7 C
New York
Thứ Sáu, Tháng Mười 15, 2021

Thăm Trung Quốc, ông Duterte có thể thay đổi cục diện Biển Đông

- Advertisement -

Sự thay đổi chính sách đối ngoại của ông Duterte có thể là cơ hội vàng để Trung Quốc thay đổi tình thế ở Biển Đông khi Mỹ ngày càng bị đẩy xa khỏi Philippines.

Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường (trái) và ông Duterte trong hội nghị thượng đỉnh ASEAN ở Lào hồi tháng trước. Ảnh: AP

Chuyến thăm chính thức cấp nhà nước của Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte tới Trung Quốc tuần này được giới phân tích đánh giá là một động thái nhằm đảo ngược tình thế địa chính trị nhạy cảm hiện nay trên Biển Đông, có thể làm thay đổi những tính toán chiến lược ở Đông Nam Á, theo WSJ.

Vị thế của Philippines ngày càng trở nên quan trọng đối với Mỹ ở khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là chiến lược kiềm chế tham vọng lãnh thổ của Trung Quốc trên Biển Đông. Năm 2014, Manila đã ký một thỏa thuận mới với Washington, cho phép các lực lượng quân đội Mỹ hiện diện nhiều hơn ở các căn cứ chiến lược ngay sát Biển Đông.

Nhưng chỉ sau 100 ngày lên nắm quyền, tân Tổng thống Duterte đã liên tiếp dội những gáo nước lạnh vào mối quan hệ đang ấm nồng đó, giáng những đòn cực mạnh vào uy tín của Mỹ, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến nỗ lực của Washington nhằm kiềm tỏa sự thống trị của Bắc Kinh đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Trước thềm chuyến thăm tới Bắc Kinh, ông Duterte tuyên bố sẽ không nhượng bộ về vấn đề chủ quyền của Philippines trên Biển Đông đối với Trung Quốc. Ông cũng nói với các phóng viên rằng sẽ nêu vấn đề tranh chấp lãnh thổ và phán quyết của Tòa Trọng tài với các quan chức Trung Quốc, nhưng không nói rõ có làm vậy trong chuyến thăm sắp tới hay không.

Trước đó, Tổng thống Philippines nhấn mạnh sẽ tránh đề cập đến “các vấn đề nhạy cảm” trong chuyến thăm Trung Quốc tuần này để tránh “tạo khoảng cách” với các lãnh đạo Bắc Kinh. Tuy nhiên, ông tiết lộ rằng sẽ đề nghị Trung Quốc cho phép ngư dân Philippines quay trở lại các ngư trường truyền thống quanh bãi cạn Scarborough, thực thể bị Trung Quốc kiểm soát từ tay Philippines vài năm trước.

- Advertisement -

Trefor Moss, bình luận viên chuyên theo dõi vấn đề Biển Đông ở Manila, cho rằng những tính toán của ông Duterte đã biến một trong những đồng minh thân cận nhất của Mỹ trong khu vực trở thành một quốc gia ngày càng xa rời Washington, ngả dần về phía Bắc Kinh, nhằm thu lại những lợi ích kinh tế cho nước này.

Đại sứ Trung Quốc tại Manila Zhao Jianhua hồi đầu tháng đã mô tả đầy chất thơ về mối quan hệ mới giữa Bắc Kinh và Manila: “Mây mù đang dần tan. Mặt trời đang ló lên ở chân trời, và sẽ chiếu sáng đẹp đẽ lên chương mới trong quan hệ song phương”.

Theo ông Moss, động cơ kinh tế đằng sau chiến lược Trung Quốc của ông Duterte là rất dễ hiểu. Ông muốn tiền bạc và công nghệ, kỹ thuật của Trung Quốc để xây dựng cơ sở hạ tầng vốn là vấn đề rất cấp bách đối với Philippines.

Ông Duterte từng nói ông muốn Trung Quốc xây dựng các tuyến đường sắt mới trên đảo Luzon và Mindanao, và rằng Bắc Kinh đã đề xuất khoản vay 25 năm với các điều khoản rất dễ chịu để tạo điều kiện cho Manila mua vũ khí của nước này, dù ông không nêu các chi tiết và Trung Quốc cũng chưa đưa ra bình luận gì.

Tính toán mạo hiểm

Ông Duterte (áo xanh) bắt tay người ủng hộ ở Brunei trước khi lên đường sang Trung Quốc. Ảnh: AFP

Các nhà ngoại giao và chuyên gia phân tích phương Tây ở Manila cho rằng các tính toán của ông Duterte trong chuyến thăm Trung Quốc là “rất mạo hiểm về chiến lược”. Dù ông nói rằng sẽ không nhượng bộ về vấn đề chủ quyền trên Biển Đông, những thỏa thuận mà ông có thể ký kết với Trung Quốc có thể sẽ đánh đổi quan hệ đồng minh với Mỹ để lấy một “mối tình” chưa từng có với quốc gia mà Manila gần đây vẫn coi là mối đe dọa an ninh chính với mình.

- Advertisement -

“Đó là chiến thuật đàm phán rất lạ lùng”, Gregory Poling, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nhận định. Theo Poling, với cách hành xử của mình, ông Duterte đang “đơn phương từ bỏ lá bài đặt cược duy nhất mà ông có với Bắc Kinh, đó là chiếc ô bảo trợ an ninh của Mỹ”.

Một quan chức giấu tên của đại sứ quán Mỹ ở Manila từng bày tỏ hy vọng rằng Philippines sẽ “tôn trọng cam kết đồng minh và các nghĩa vụ theo hiệp ước” mà hai nước từng ký kết.

Zhang Baohui, giáo sư Đại học Lingnan ở Hong Kong, cho rằng Trung Quốc “sẽ lời to về mặt chiến lược” nếu Philippines ngày càng rời xa Mỹ, đồng thời nhấn mạnh thực tế rằng Bắc Kinh sẽ tổ chức lễ tiếp đón trọng thể ông Duterte theo cấp nhà nước.

Giáo sư Zhang dự đoán rằng trong chuyến thăm này của ông Duterte, Bắc Kinh sẽ chấp nhận một nhượng bộ nhỏ, cho phép ngư dân Philippines quay lại đánh cá ở Scarborough. “Đổi lại, Trung Quốc sẽ nắm lấy cơ hội vàng thay đổi hoàn toàn cục diện Biển Đông, dẫn tới sự sụp đổ một trụ cột quan trọng trong chiến lược Biển Đông của Mỹ”, ông Zhang nhấn mạnh.

Điều gì xảy ra nếu Duterte từ mặt Mỹ?

Nếu Philippines nhất quyết đoạn tình với Mỹ như lời ông Duterte đe dọa, vị thế của Washington ở châu Á – Thái Bình Dương sẽ suy yếu nghiêm trọng, an ninh khu vực cũng vì thế bị ảnh hưởng.

Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte. Ảnh: Reuters

Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte từ khi lên nắm quyền hồi cuối tháng 6 liên tục đưa ra những bình luận công kích Mỹ. Ông từng đe dọa thóa mạ Tổng thống Mỹ Barack Obama, yêu cầu lính Mỹ hiện diện ở khu vực bất ổn Mindanao của nước này phải rời đi hay tuyên bố ngừng tập trận chung với Mỹ ở Biển Đông.

Hôm 4/10, ông quả quyết rằng Philippines sẵn sàng cắt đứt quan hệ với Mỹ để ngả về phía Nga và Trung Quốc. Ngay sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines đã lên tiếng “chữa cháy”, cho biết Tổng thống Duterte nói vậy có thể là do ông chưa được cung cấp đầy đủ thông tin thỏa đáng về mối quan hệ Mỹ – Philippines. Tuy nhiên, tuyên bố mới nhất từ ông Duterte vẫn khiến giới chuyên gia “giật mình”, lo nghĩ về một viễn cảnh mà ở đó hai đồng minh lâu năm không nhìn mặt nhau, theo CNN.

Mathew Davies, trưởng khoa Quan hệ Quốc tế, Đại học Quốc gia Australia, chuyên nghiên cứu về chính trị Đông Nam Á, nhận định nếu ông Duterte thực hiện đúng những gì đã nói, xa rời Washington để xích lại gần hơn với Moscow và Bắc Kinh, vị thế an ninh Mỹ mong muốn duy trì ở Đông Á sẽ bị suy yếu trầm trọng.

Khi Philippines rơi vào quỹ đạo ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc, Mỹ chắc chắn sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc thực thi nhiệm vụ bảo vệ tự do hàng hải ở Biển Đông, Davies đánh giá.

Mỹ và Philippines hiện vẫn tiến hành các cuộc tuần tra chung trong khu vực. Hồi đầu năm, đôi bên còn ký một thỏa thuận củng cố quan hệ đồng minh. Washington và Manila thông qua danh sách 5 căn cứ ở Philippines để Mỹ luân phiên triển khai quân và chuẩn bị các cơ sở vật chất hỗ trợ cho chiến lược xoay trục sang châu Á – Thái Bình Dương. Đổi lại, Mỹ cung cấp nguồn vốn hỗ trợ nâng cấp cơ sở hạ tầng quân sự ở Philippines. Song Tổng thống Duterte cho hay ông muốn xem xét lại tất cả các thỏa thuận trên.

Việc ông Duterte thể hiện mong muốn lánh xa khỏi Mỹ cũng là một tín hiệu vui đối với Trung Quốc, Davies nhận xét.

Tòa Trọng tài Thường trực do Liên Hợp Quốc bảo trợ ở The Hague, Hà Lan, hồi giữa tháng 7 ra phán quyết về vụ kiện của Manila đối với Bắc Kinh ở Biển Đông, khẳng định Trung Quốc không có cơ sở pháp lý để đòi quyền lịch sử với các nguồn tài nguyên bên trong “đường lưỡi bò” mà nước này tự vẽ ra trên Biển Đông.

Thế nhưng, theo Davies, Tổng thống Duterte đến giờ tỏ ra không mấy quan tâm tới chiến thắng mà Philippines giành được trước Trung Quốc cách đây gần ba tháng. Ông dường như chú trọng vào việc làm thế nào để lợi dụng Trung Quốc nhằm tránh khả năng bị cô lập vì xúc phạm Mỹ hơn là những mối nguy tiềm ẩn với lợi ích quốc gia đến từ phía Bắc Kinh.

“Một Philippines không sẵn sàng theo đuổi những tuyên bố ủng hộ vị thế Mỹ trong khu vực là một Philippines không vì lợi ích của đồng minh lâu năm mà vì lợi ích cho chính đối thủ lớn nhất của đồng minh”, Davies nhấn mạnh.

Mặt khác, tương lai quan hệ Mỹ – Philippines còn phụ thuộc rất lớn vào kết quả cuộc bầu cử Mỹ diễn ra tháng 11 tới đây. Davies dự đoán hai kịch bản điển hình.

Ông Duterte có nhiều nét tương đồng về tính cách với ứng viên tổng thống Mỹ đảng Cộng hòa Donald Trump. Nhưng bất chấp những điểm giống nhau, nếu Trump đắc cử, triển vọng về một mối hợp tác lâu bền Mỹ – Philippines sẽ xấu đi nhanh chóng.

Tỷ phú Trump chắc chắn không thể giữ thái độ thản nhiên, bình tĩnh như Tổng thống Mỹ Barack Obama trước những lời công kích, lăng mạ từ người đồng cấp Philippines. Đặc biệt, Trump lâu nay vẫn hoài nghi về giá trị của một số mối quan hệ đồng minh mà ông cho rằng chúng không đem lại gì cho lợi ích Mỹ.

“Hai cái đầu lãnh đạo quá nóng không phải một điềm lành đối với mối quan hệ ngoại giao”, Davies nhận định.

Trái với ông Trump, nếu ứng viên tổng thống Mỹ đảng Dân chủ Hillary Clinton đắc cử, bà sẽ theo đuổi một đường lối ngoại giao mang tính truyền thống hơn. Chính quyền Clinton sẽ tiếp tục nỗ lực bồi đắp mối quan hệ đồng minh lâu dài với Philippines.

Bà Clinton được đánh giá là cứng rắn hơn ông Obama, nhưng cựu ngoại trưởng Mỹ cũng là một nhà ngoại giao dày dạn kinh nghiệm, người có thể bỏ ngoài tai những lời thóa mạ vì các lợi ích dài hạn. Bà Clinton có lẽ sẽ dành nhiều quan tâm hơn tới mục tiêu duy trì vị thế hiện tại của Mỹ trong khu vực. Và mối quan hệ tốt đẹp với Philippines chắc chắn là một mắt xích quan trọng để hoàn thành mục tiêu đó.

Hiện chưa rõ liệu ông Duterte có thực hiện đến cùng những lời đe dọa hay không. Chính sách ngoại giao mà Tổng thống Philippines theo đuổi cũng rất mờ hồ. Song theo Davies, “một Duterte nóng nảy nhưng ít hành động sẽ tác động xấu tới vị thế Mỹ song một Duterte lời nói đi liền hành động còn là mối nguy hiểm lớn hơn gấp bội phần”. Washington vì thế cần khéo léo dung hòa hai thái cực này, ông nhấn mạnh.

- Advertisement -

bài liên quan

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

kết nối

66,933Thành viênThích
283Người theo dõiTheo dõi
21,400Người theo dõiĐăng Ký
- Advertisement -

bài mới

- Advertisement -

được quan tâm