14.1 C
New York
Thứ Tư, Tháng Mười Hai 7, 2022

“Lặng mà nghe con bài đi chợ đầu Xuân”

- Advertisement -

Cùng với các địa phương ở Trung Bộ, bài chòi ở Quảng Bình là trò chơi dân gian ngày xuân mang đậm nét văn hóa truyền thống dân tộc. Đến hẹn lại lên, khi tiết trời vào xuân cũng là lúc tiếng trống, tiếng mõ báo hiệu cuộc chơi bài chòi bắt đầu, trên các sân đình, nhà văn hóa… ở Quảng Bình già trẻ, gái trai lại nô nức tham gia.

“Lặng mà nghe con bài đi chợ đầu Xuân”

Hội bài chòi đầu xuân ở thành phố Đồng Hới

Bài chòi là một hình thức sinh hoạt văn hóa nghệ thuật dân gian truyền thống đặc sắc của người dân các tỉnh miền Trung nói chung và Quảng Bình nói riêng, bao gồm các loại hình âm nhạc, thơ, diễn xuất, sân khấu, hội họa, văn học… được biểu đạt dưới hình thức hội bài chòi và trình diễn bài chòi.

“Lặng mà nghe con bài đi chợ đầu Xuân”

Phát 3 con bài cho mỗi chòi

Những ngày xuân ở các làng quê của huyện Quảng Ninh, Lệ Thủy, Bố Trạch, Quảng Trạch, thị xã Ba Đồn, thành phố Đồng Hới (tỉnh Quảng Bình) luôn luôn nhộn nhịp tiếng hô bài chòi. Diễn ra từ chiều ngày mồng 1 Tết, hội bài chòi đầu xuân ở tổ dân phố 1, phường Nam Lý (thành phố Đồng Hới) đã lôi cuốn đông đảo người xem. Anh Phạm Anh Hùng, 40 tuổi, ở tổ dân phố 1, (Nam Lý, Đồng Hới) là người rất hào hứng với bài chòi, hằng năm cứ mỗi dịp Tết xuân về, anh Tuấn đều tham gia. Tết Mậu Tuất năm nay, anh đưa cả vợ và 2 người con cùng đi, anh chia sẻ: “Chơi bài chòi là thú vui tao nhã, không phải để ăn thua mà chính là để mua vui trong những ngày đầu xuân”.

Hội bài chòi ở Quảng Bình thường được tổ chức trên sân đình, nhà văn hóa, sân trụ sở xã hay khoảng đất rộng ở giữa làng. Để chuẩn bị cho hội bài chòi đầu xuân ở thành phố Đồng Hới, ngay từ ngày 28 tháng Chạp, nhóm người thợ mộc ở các làng đã dựng sẵn 10 chòi, bố trí theo hình tròn. Các chòi được làm bằng gỗ, tre, cao chừng 1,5m, có bậc thang để người chơi lên xuống. Chòi có mái che, trang trí tứ bề với cờ hoa, câu đối. Trước mỗi chòi có treo tên theo quy ước thập can (giáp, ất, bính, đinh, mậu, kỷ, canh, tân, nhâm, quý) hoặc đánh số từ 1 đến 10. Ở giữa hội chòi đặt thêm 1 chòi cái (hoặc bàn ghế) cho người chủ trò, nơi có cờ hiệu, cờ xéo, trống chầu… và cả phần thưởng.

- Advertisement -

“Lặng mà nghe con bài đi chợ đầu Xuân”

Các bạn trẻ chăm chú chơi hội bài chòi

Bộ bài chòi có 30 con, gồm các tên gọi: Nhứt Trò, Thái Tử, Trạng Hai, Trạng Ba, Ông Ầm, Con Xe, Con Gối, Bát Bồng; Con Tiền, Nhứt Nọc, Lá Liễu, Bạch Tuyết, Cửu Sại, Con Đấu, Con Quăng, Nhọn Mõ, Lục Chuôm, Thẳng Cẳng, Đỏ Mỏ, Con Giống, Con Sưa, Con Giày, Con Nghèo, Con Rún, Con Voi, Ngủ Trưa. Đây là hai chữ cuối của con bài. Nếu như con bài Trạng Hai tên đầy đủ sẽ là Nhị Văn Trạng Hai; con Ông Voi tên đầy đủ là Tư Văn Ông Voi; Con Ông tên đầy đủ là Ngủ Sách Con Giày.

Mỗi con bài được dán, viết trên mỗi thẻ tre và được chia đều cho 10 chòi, mỗi chòi 3 con. Ở chòi cái cũng có 30 con bài như vậy, được găm vào ống đựng cao hơn đầu người để khi vào cuộc chơi, ông hiệu rút bất kỳ tên từng con bài và hô lên.

“Lặng mà nghe con bài đi chợ đầu Xuân”

Cả già và trẻ cùng tham gia hội chòi ngày xuân

Vào chiều ngày mồng 1 Tết Nguyên đán, hội bài chòi được tổ chức. Mở đầu hội chơi, ông hiệu hô vang “Bà con lặng lặng mà nghe con bài đi chợ đầu Xuân…”. Sau đó, ông rút 1 quân cờ ở trên ống tre và hát lên câu hò: “Mừng xuân đi chợ đầu năm/ Tám tiền mừng tuổi an khang thọ trường/ Ơ hò là con Tám Tiền”. Lúc này, ở chòi con nào có con Tám Tiền thì gõ 3 nhịp sanh để người chạy cờ mang quân bài và lá cờ xéo tới trao. Tiếp đó, ông hiệu rút quân bài thứ 2 và cất lên lời “Nửa đêm gà gáy le te/ Muốn đi rón rén đụng nghe cái ầm/ Ơ hò là con Ông Ầm… Cứ thế cứ thế, cuộc chơi diễn ra cho tới lúc chòi nào ứng đủ 3 quân bài trên tay thì hô “tới” và đánh 1 hồi sanh dài. Trong 1 hội chơi bài chòi ở Đồng Hới có 9 ván, nếu chòi nào thắng được 3 ván (3 cờ xéo) thì được tặng 1 cờ vuông với phần thưởng lớn hơn. Nếu trúng 3 cờ vuông liên tục thì được tặng phần thưởng đặc biệt.

“Lặng mà nghe con bài đi chợ đầu Xuân”

- Advertisement -

Trước đó vào ngày 28 tháng Chạp, các bác thợ mộc đã dựng chòi để sẵn sàng cho ngày hội

Điều đặc biệt khi chơi bài chòi, ngoài các quân cờ, người chơi và người xem rất thích thú thưởng thức nghệ thuật hô bài chòi của các nghệ nhân. Đó là nghệ thuật diễn xướng ngôn từ. Với những lời ca mộc mạc, chân chất, sử dụng nhiều loại hình dân ca như xàng xê, cổ bản, hồ quảng, xuân nữ… mang đậm không khí ngày xuân. Ngoài ra, bài chòi ở Lệ Thủy như ở làng Lộc An, Đại Phong, Quảng Cư, Cổ Liễu… người chủ hội thường dùng 5 mái hò khoan để hò và người chơi ở các chòi xố theo nên rất rộn ràng, vui nhộn.

Hội bài chòi đầu xuân ở Quảng Bình là nét sinh hoạt văn hóa dân gian mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Và khi mùa xuân đến, hòa cùng tiếng trống rộn rã thúc giục, dù già hay trẻ ở Quảng Bình đều rủ nhau đến sân đình hay nhà văn hóa để tham gia hội bài chòi ngày xuân.

Sau một thời gian nỗ lực cùng các tỉnh Trung Bộ xây dựng hồ sơ di sản để trình UNESCO, thì ngày 7/12/2017 tại Phiên họp Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 12 của UNESCO diễn ra tại Jeju, Hàn Quốc, Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam đã chính thức được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Không gian Nghệ thuật bài chòi Trung Bộ Việt Nam bao gồm các tỉnh: Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa.

Phạm Phú (Báo Văn Hóa)

- Advertisement -.

bài liên quan

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

kết nối

67,829Thành viênThích
332Người theo dõiTheo dõi
23,400Người theo dõiĐăng Ký
- Advertisement -

bài mới

- Advertisement -

được quan tâm