Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Nhà giáo cách mạng, Nhà sư phạm mẫu mực

0
39

Trân trọng giới thiệu bài tham luận của Đại úy Phan Trắc Thành Động – Bộ môn Lịch sử Tư tưởng quân sự/ Viện Lịch sử quân sự VN “ – Nhà giáo cách mạng, Nhà sư phạm mẫu mực” tại Hội thảo “ với văn hoá dân tộc” do Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, tạp chí Văn hiến Việt Nam phối hợp tổ chức ngày 21/12/2018 nhân kỷ niệm  74 năm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam (22/12/1994 – 22/12/2018) và 5 năm ngày mất của Đại tướng.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Nhà giáo cách mạng, Nhà sư phạm mẫu mựcĐại tướng Võ Nguyên Giáp là nhà lãnh đạo có uy tín lớn của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta. Công lao, cống hiến của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đối với cách mạng Việt Nam được ghi nhận trong nhiều lĩnh vực như quân sự, ngoại giao, báo chí, văn hóa, lịch sử … Đặc biệt trong sự nghiệp giáo dục, đào tạo, Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một nhà sư phạm mẫu mực, có nhiều đóng góp quan trọng trong sự nghiệp trồng người.

Tuổi thơ được truyền thụ văn hóa, giáo dục của quê hương, gia đình

Võ Nguyên Giáp sinh ra tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện , tỉnh mảnh đất có bề dày lịch sử, nơi chứa đựng nhiều giá trị văn hóa vật chất và tinh thần độc đáo. Trong quá vận động và phát triển của vùng đất , nơi đây đã sản sinh ra nhiều bậc hiền tài, góp phần làm rạng danh quê hương, đất nước. Những bậc danh nhân đó cũng chính là niềm tự hào của dân tộc nói chung và của bao thế hệ cộng đồng cư dân nói riêng. Người dân không những tự hào về cảnh sắc núi non hùng vĩ mà còn tự hào vì những người con của quê hương đã trở thành những quan lại đầu triều, quan võ cận thần của nhà vua, những nhà thơ, nhà nho lỗi lạc, những bậc hiền triết được vua vời vào để dạy dỗ các hoàng tử…

Quảng Bình cũng là mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, hiếu học, của ý chí tiến thủ để vượt qua mọi khó khăn của thiên nhiên, thời cuộc. Từ trong khó khăn, gian khổ đã sinh ra người Quảng Bình với đức tính cần cù, nhẫn nại, chịu thương chịu khó, biết lấy sự học làm con đường khai sáng. Chính truyền thống hiếu học, lòng khát khao học tập đã đánh dấu bằng việc hình thành nhiều làng khoa bảng nổi tiếng với “Bát danh hương” – “Sơn – Hà – Cảnh – Thổ – Văn – Võ – Cổ – Kim”.

Trong lịch sử dân tộc, nhiều thế hệ người Quảng Bình, nhiều dòng họ lập nên những “kỷ lục” hiếm thấy trong học hành khoa cử, như: Dòng họ Nguyễn Đăng ở làng Phù Chánh, huyện Lệ Thủy, cả 5 đời từ ông tổ Nguyễn Đăng Tuân đến hậu duệ kế tục đều đỗ đạt cao, làm quan và có công lớn; dòng họ Nguyễn Hữu ở làng Vạn Xuân, huyện với những tên tuổi nổi tiếng có công xây dựng, mở mang vùng đất Quảng Bình xưa và danh nhân Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh – người có công khai mở đất phương Nam; dòng họ Nguyễn Duy ở làng , huyện Bố Trạch, từ cụ tổ Nguyễn Duy Cần cùng các con cháu là một nhà học tài, tiếng tăm lừng lẫy…

Danh nhân Quảng Bình nổi tiếng qua các thời kỳ lịch sử không chỉ bởi tài năng xuất chúng trên lĩnh vực quân sự, mở mang bờ cõi và tài học mà hội tụ những tri thức đa văn, quảng kiến, bộc lộ trong nhiều lĩnh vực, nhiều hoàn cảnh. Tiến sĩ là người đầu tiên đã chỉ cho ta cái nhìn thoáng đạt về văn hóa vùng thông qua công trình khảo cứu “Ô châu cận lục”. Đây là công trình biên khảo về vùng đất Thuận – Quảng. Tên tuổi của ông được xem như là nhà biên khảo dư địa chí sớm nhất và có nhiều giá trị nhất vùng đất “Ô Châu”. Trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, mảnh đất Quảng Bình cũng có nhiều văn sĩ có sự sáng tạo mang tính đột phá trong văn chương nghệ thuật nổi tiếng trên thi đàn Việt Nam. Hầu hết các tác phẩm thơ văn của họ đều thể hiện tư tưởng yêu nước thương dân và khát vọng về một cuộc sống bình dị, hướng tới những giá trị tốt đẹp của cuộc sống.

Thân phụ Võ Nguyên Giáp là cụ Võ Quang Nghiêm – một nhà Nho có uy tín trong vùng. Từ nhỏ, Võ Nguyên Giáp đã được cha dạy cho chữ Nho. Võ Nguyên Giáp được lĩnh hội những bài học mà thân phụ Võ Quang Nghiêm trang bị cho trong cả hai vai trò là cụ đồ Nho – người thầy và người cha. Cụ Võ Quang Nghiêm đã dạy dỗ con cháu rất cẩn trọng, cả trong sinh hoạt gia đình lẫn trong việc học hành theo nền nếp gia phong của đạo Khổng. Khi dạy con, cụ Nghiêm thường nhắc: “Đây là chữ thánh hiền các con không được nghịch ngợm, không được dẫm lên sách, phải nâng niu nó để tỏ lòng tôn kính… Những ấn tượng ban đầu này đã in sâu trong đầu cậu bé Giáp mãi mãi. Đến tuổi 80, Đại tướng vẫn còn đọc lại cho con cháu nghe những bài học đã khai tâm cho mình:

“Phong tuy độc bất thích đồng quân
Hổ tuy bạo, bất thực đồng loại”
(Ong tuy độc không đốt những con cùng đàn,
Hổ tuy ác nhưng không ăn thịt đồng loại).

Cái triết lý cao siêu dựa trên chữ “Nhân” của Nho giáo là cơ sở cho cách ứng xử suốt cuộc đời Đại tướng” . Và những năm tháng theo học chữ Nho không nhiều nhưng những đạo lý học được từ sách thánh hiền như Tam Tự Kinh, Âu học tân thư… đã trở thành nền tảng cơ bản, có ảnh hưởng sâu sắc trong cả cuộc đời Võ Nguyên Giáp.

Cả ba yếu tố làm nên thế giới quan Nho giáo là cá nhân, gia đình và quê hương đã hòa quyện với nhau, thấm nhuần trong con người Võ Nguyên Giáp. Đó là tư chất thiên bẩm cộng với đức hiếu học và khả năng tự đào tạo; là tính khiêm nhường và thái độ kính trọng tổ tiên; là đạo hiếu với ông bà, cha mẹ, là bổn phận với gia đình, xã hội. Một nhân cách lớn, tâm hồn của nhà sư phạm mẫu mực Võ Nguyên Giáp hẳn nhiên được hình thành trên những cơ sở có tính nền tảng đó.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi bàn về hoạt động học tập đã cho rằng: “Có nhiều cách học, trong đó cách học quan trọng nhất và tốt nhất là tự học” . Và Ông cũng chính là tấm gương tiêu biểu về sự tự học và học tập không ngừng. Thành công của ông trên con đường cách mạng là nhờ phần rất quan trọng vào điều này.

Chọn nghề dạy học để phục vụ cách mạng

Năm 1934, Võ Nguyên Giáp chuyển ra Hà Nội hoạt động cách mạng. Để hoạt động cách mạng và tiếp tục tự học, Võ Nguyên Giáp xin vào làm giáo viên tại  trường Tư thục Thăng Long do nhóm tri thức yêu nước gồm Hoàng Minh Giám, Đỗ Văn Ninh, Đặng Thai Mai… lập ra. Với bầu nhiệt huyết cách mạng, thầy giáo Võ Nguyên Giáp qua các môn lịch sử, địa lý, quốc văn, đã truyền cho học sinh lòng yêu nước, thương dân, khơi dậy lòng nhiệt tình và lối sóng có trách nhiệm với chính mình, với quê hương, dân tộc. Tại trường Tư thục Thăng Long, thầy giáo Võ Nguyên Giáp đã cùng các đồng nghiệp của mình, tiếp nối truyền thống ông cha (Phan Bội Châu, Lương Văn Can…), đào tạo lớp trẻ đi đúng định hướng cách mạng. Nhiều học trò của ông sau này vẫn còn giữ được những kỷ niệm sâu sắc về những giờ giảng của thầy Giáp. Cựu học sinh trường Thăng Long không thể quên hình ảnh thầy Giáp lên lớp với nhiệt huyết và sự say mê, am hiểu tường tận những vấn đề lịch sử và được trình bày theo cách riêng của mình. Theo họa sĩ Phan Kế An “chương trình học sử Pháp nhưng thầy Giáp luôn dùng những câu chuyện cách mạng để đưa tinh thần cách mạng đó vào Việt Nam. Cách dạy đó vừa hấp dẫn vừa khiến học sinh sôi nổi, quan trọng hơn nó đã khơi dậy được tinh thần yêu nước của ” . Qua từng giờ giảng, bài học, thầy Võ Nguyên Giáp “đã thổi bùng lên ngọn lửa yêu nước” trong lòng họ. Có nhiều người đã thừa nhận rằng lúc ấy mình “đã bị hút hồn bởi những chiến tướng của cách mạng và những trận mạc từ một người thầy có kiến thức rất rộng” .

Là người không được đào tạo nghiệp vụ sư phạm song cách dạy học lịch sử của thầy Giáp lại rất đúng đặc trưng  của bộ môn Dạy học lịch sử giống như những nhà sư phạm lão luyện. Nghiên cứu kỹ lưỡng phương pháp giảng dạy lịch sử của thầy giáo Võ Nguyên Giáp lúc đó chắc chắn sẽ giúp cho các giáo viên sử rút ra được nhiều kinh nghiệm bổ ích để đổi mới cách dạy và cách học sử hiện nay. Các phương pháp thầy Giáp sử dụng gồm: xác định trọng tâm của bài để tập trung hình thành tri thức, phát triển năng lực và giáo dục nhân cách cho người học, sử dụng đồ dùng trực quan, tường thuật… Ngay cả những người không trực tiếp được học sử với thầy Giáp, khi nghe, xem bài giảng của thầy cũng tỏ ra rất tâm đắc: “Anh bạn cùng gác trọ học trường Tư thục Thăng Long cứ luôn khoe với tôi “Thầy Võ Nguyên Giáp giảng lịch sử cách mạng Pháp thật tuyệt vời”. Tôi mượn xem (bài giảng) quả hay thật, bài học mà như chuyện kể, rất lôi cuốn: đánh chiếm ngục Baxti, ý nghĩa ba chữ “tự do, bình đẳng, bác ái”; lí lẽ của 17 điều trong Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của cách mạng Pháp năm 1891. Tự nhiên khơi dậy trong lòng học trò lòng yêu dân, yêu nước, tinh thần chống áp bức, cường quyền, chống bất bình đẳng, tự do… rồi như có một sức mạnh vô hình thúc đẩy mình phải làm cái gì? Cấu trúc bài rất logic. Văn phong tiếng Pháp của thầy rất trong sáng, giản dị nên đọc là nhớ ngay. Thế là tôi đã học thầy Giáp mà không gặp thầy. Thông qua hai bộ giáo trình của thầy do anh bạn quý mến cứ chuyển cho tôi hàng tuần: Lịch sử cách mạng Pháp và địa lý thế giới, tôi đã thi đậu phần tú tài phần thứ thứ nhất, vấn đáp trôi chảy, được xếp hạng khá, phần quan trọng là nhờ thuộc, nhớ hai môn sử địa của thầy” .

Các phương pháp được thầy Võ Nguyên Giáp thể hiện khi giảng dạy các bài học lịch sử: “dạy có trọng điểm, giải bằng sơ đồ, bản đồ, minh họa bằng trực quan tranh ảnh hoặc bằng tường thuật những sự kiện sinh động, những đoạn chọn lọc rút ra từ truyện ký lịch sử để làm sống lại quá khứ trong tâm tưởng học sinh” . Không chỉ quan tâm, chỉ dạy học sinh trên lớp, thầy Giáp còn quan tâm đến học sinh cả trong các buổi gặp gỡ, nói chuyện bên ngoài. “Ông truyền bá không biết mệt mỏi những ý tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin qua các bài giảng trên lớp, trong các buổi trò chuyện với học sinh, đồng nghiệp” . Chính vì vậy, không chỉ những giờ giảng lịch sử mà tấm gương tự học của thầy Giáp có sức truyền cảm mãnh liệt, đưa tới cho học sinh những bài học lịch sử bổ ích để về sau họ trở thành những người đồng chí, đồng đội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trên con đường cách mạng .

Nhà sư phạm tâm huyết với sự nghiệp giáo dục, đào tạo

Sau khi đất nước thống nhất, Đại tướng Võ Nguyên Giáp dồn hết tâm sức, trí tuệ cho sự nghiệp khoa học, văn hóa và giáo dục của nước nhà. Nhiều năm trên cương vị là Chính phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn gần gũi đội ngũ tri thức, các nhà hoạt động văn hóa, nhà giáo dục. Với tư duy và tầm nhìn chiến lược, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đặt ra nhiều nhiệm vụ trước mắt và cả lâu dài cho sự phát triển của khoa học, giáo dục của đất nước.

Là con người của thực tiễn, xuất thân là một thầy giáo nên Đại tướng Võ Nguyên Giáp rất hiểu và coi trọng giáo dục. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, hàng trăm bài nói chuyện, bài viết của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về sự nghiệp giáo dục đều toát lên một tầm nhìn chiến lược, một sự quan tâm tỉ mỉ, chu đáo mọi vấn đề: từ phương hướng chiến lược của ngành đại học đến phương hướng chiến lược của giáo dục phổ thông; vấn đề chất lượng giáo dục miền núi; công tác hướng nghiệp trong nhà trường đến vấn đề đổi mới nội dung, phương pháp dạy học; giảm tải những kiến thức hàn lâm trong chương trình sách giáo khoa; chú ý việc giáo dục kiến thức khoa học gắn với thực tiễn từng địa phương; đào tạo lực lượng tại chỗ cho công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế – xã hội từng địa phương… Ông thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế của giáo dục, của nhận thức xã hội về hoạt động giáo dục từ những biểu hiện nhỏ đến những vấn đề nổi cộm, bức xúc. Tất cả những vấn đề đó được nêu lên với cả tâm huyết của một nhà cách mạng, một nhà giáo yêu nước.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho rằng giáo dục là một khoa học đồng thời là một nghệ thuật, nội dung giáo dục bao giờ cũng phải kết hợp với phương pháp sư phạm. Đại tướng coi trọng chất lượng giáo dục toàn diện. Ông khẳng định giáo dục đào tạo có chất lượng, là đào tạo những con người vừa có phẩm chất chính trị cần thiết, có năng lực chuyên môn vững vàng và có đầy đủ sức khỏe để hoàn thành công việc. “Chất lượng giáo dục đào tạo là chất lượng toàn diện được xác định trên cơ sở mục tiêu giáo dục đào tạo của từng ngành học, từng loại hình giáo dục, từng cấp học gắn với những mục tiêu kinh tế – xã hội của cả nước, từng ngành, từng địa phương trong từng thời kỳ” . Chính vì vậy, nhà trường cần trang bị cho học sinh những tri thức văn hóa và khoa học, giáo dục thể chất và thực hành lao động sản xuất nhằm gắn nhà trường với thực tiễn cuộc sống.

Theo Đại tướng Võ Nguyên Giáp, để nâng cao chất lượng giáo dục cần thực hiện các nhiệm vụ:

Trước hết cần giáo dục chính trị tư tưởng và đạo đức. Điều đó tức là trước hết cần giáo dục cho các em lòng yêu nước, lòng trung thành với lý tưởng cộng sản, trức thức và trách nhiệm của một công dân, sẵn sàng tham gia tích cực vào công cuộc xây dựng và … Người giáo viên nhất định phải truyền thụ được cho các em học sinh hiểu rõ tình hình của đất nước và nhiệm vụ cách mạng của từng thời kỳ, “phải dạy như thế nào để đến khi ra trường các em có quyết tâm lao động xây dựng xã hội ở bất cứ lĩnh vực nào, trong bất cứ địa bàn nào của Tổ quốc và sẵn sàng xả thân ” .

Phải giáo dục tri thức văn hóa và khoa học. Từ luận điểm của V.I. Lênin: “Người ta chỉ có thể trở thành những người cộng sản sau khi đã làm giàu trí nhớ của mình bằng sự hiểu biết tất cả những kho tàng tri thức mà nhân loại đã tạo ra”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chỉ rõ: “Tri thức khoa học là một cơ sở rất quan trọng để trao đổi năng lực và phẩm chất đạo đức của con người mới” . Do vậy, cần phải trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế, xã hội ở trình độ phổ thông tương đối hoàn chỉnh, cơ bản và hiện đại vừa phù hợp với yêu cầu trước mắt, vừa tạo khả năng phát triển lâu dài.

Chú trọng giáo dục lao động sản xuất và công tác hướng nghiệp. Đại tướng cho rằng, cần phải nhận thức rõ rằng, càng làm tốt công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ thông thì càng có điều kiện để tiến hành có hiệu quả về giáo dục tư tưởng chính trị, đồng thời phát huy mọi tài năng của thế hệ trẻ. Vì vậy, “phải kiên quyết khắc phục tình trạng coi nhẹ và tự phát đang phổ biến trong việc hướng nghiệp cho học sinh phổ thông” .

Giáo dục thể chất, thẩm mỹ cho học sinh. Đây là những việc làm có ý nghĩa hết sức quan trọng. Giáo dục thể chất phù hợp với từng lứa tuổi để học sinh có ý thức cao trong nhận thức khỏe để học tập, lao động và bảo vệ Tổ quốc; giáo dục thẩm mỹ để các học sinh hiểu và biết yêu chân lý, trọng lẽ phải, biết đánh giá và cảm thụ đúng đắn cái đẹp của con người, thiên nhiên và truyền thống dân tộc từ đó thể hiện trách nhiệm và biết quý trọng những giá trị văn hóa, truyền thống và đạo đức của cá nhân, gia đình và xã hội.

Khi đất nước bước vào thời kỳ cách mạng thông tin, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng đã nhiều lần phát biểu những ý kiến tâm huyết của mình để đổi mới căn bản, mạnh mẽ và chấn hưng nền giáo dục nước nhà. Ông khẳng định “cần phải cải cách căn bản nền giáo dục quốc dân, hình thành một nền giáo dục dân chủ, nhân văn và hiện đại; xã hội học tập, xã hội tri thức, biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục, trao cho con người những công cụ và phương pháp để tự học và học tập suốt đời” .

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chỉ ra việc đổi mới giáo dục đào tạo ở nước ta phải thực hiện theo nguyên tắc thiết thực, hiện đại và nhân văn. Theo đó, ông cũng chỉ ra những vấn đề cơ bản và cấp bách cần thực hiện ngay trong công cuộc đổi mới giáo dục đào tạo là: đổi mới, kiện toàn hội đồng giáo dục quốc gia cho ngang tầm với nhiệm vụ; tổ chức nghiên cứu và rà soát lại hệ thống chương trình giáo dục và sach giáo khoa; nghiên cứu và tổ chức lại hệ thống giáo dục quốc dân cho phù hợp, sớm chấm dứt tình trạng “vừa thừa, vừa thiếu cả thầy lẫn thợ”; triển khai tích cực công tác phát hiện, tuyển chọn nhân tài, tổ chức đào tạo trong nước và nước ngoài để có đội ngũ nhà giáo, nhà khoa học có trình độ cao; tăng cường đầu tư, đổi mới công tác quản lý và sử dụng ngân sách để đạt hiệu quả cao, phòng tránh tham nhũng, tiêu cực trong giáo dục; xây dựng nền giáo dục xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân.

Theo Đại tướng Võ Nguyên Giáp, “đổi mới toàn diện, triệt để, có tính cách mạng giáo dục đào tạo là điều kiện tiên quyết để đưa đất nước ta tiến lên nhanh và bền vững”. Những quan điểm về đổi mới giáo dục của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là hết sức sâu sắc, đã nói đúng, trúng những hạn chế, yếu kém của nền giáo dục nước nhà. Những đề xuất của Đại tướng là những gợi ý, khoa học xuất phát từ tâm huyết của một nhà giáo, nhà chính trị quan tâm sâu sắc đến giáo dục, đào tạo.

Trọn đời cống hiến cho sự nghiệp vẻ vang của dân tộc, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã trở thành vị tướng huyền thoại trong lòng nhân dân Việt Nam. Với những người làm trong ngành giáo dục thì tình cảm, sự trân trọng và ngững mộ dành cho vị Đại tướng càng sâu sắc hơn. Bởi Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là một thầy giáo mà còn là một nhà sư phạm mẫu mực có nhiều công lao to lớn trong việc xây dựng nền giáo dục cách mạng Việt Nam. Những đóng góp tâm huyết của Đại tướng trong đổi mới giáo dục, đào tạo vẫn còn nguyên giá trị và mang tính thời sự trong giai đoạn hiện nay.

Phan Trắc Thành Động

Nguồn: Văn hiến Việt Nam

Loading...

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here